Artykuły

O chorobie alkoholowej (cz.1)

Zanim rozpoznamy uzależnienie od alkoholu….

Bacznie przyglądając się zmieniającym się naszym czasom można zauważyć również nową erę alkoholowej rzeczywistości. Wszechobecna reklama zachęca na różne sposoby do picia alkoholu. Z przymrużeniem oka wspominane jest wyśmienite piwo bezalkoholowe jako recepta na dobrą zabawę w akademiku, spotkanie przyjaciół, uczczenie zdanego egzaminu. W innych okolicznościach znani sportowcy mają chwilę radosnego wytchnienia przy piwie, oczywiście bezalkoholowym. Mocniejsze trunki również są reklamowane, ale wiadomo prawdziwa męska przygoda to rejs łódką po pełnym morzu. Picie alkoholu staje się pewna modą, manierą. żaden szanujący się student nie odmówi alkoholu w akademiku gdzie wszyscy piją, ponieważ wypadnie z obiegu. Przestanie być atrakcyjny dla pijącej braci studenckiej. Podobnie jest w świecie biznesu, gdzie normą jest picie przy negocjacjach, po negocjacjach i z okazji sukcesu jaki odniosła firma. Obserwując młodych, prężnych i bardzo inteligentnych pracowników renomowanych firm można zauważyć, że picie alkoholu jest tam dobrym obyczajem, za który płaci sama firma.

Picie alkoholu przez  ludzi nie jest bezkarne. Z czasem pojawiają się różne incydenty alkoholowe najczęściej związane ze zatruciem, zaburzeniami zachowania. Pierwsze  upojenie alkoholem może mieć charakter łagodny. Koledzy mogą nawet stwierdzić, ale się urżnął i w tym stwierdzeniu jest tyleż samo podziwu co i strachu. Bywa czasami tak, że po większym piciu i niekontrolowanych zachowaniach (np. brawurowa przechadzka po gzymsie wysokiego budynku, bójka na ulicy) młody zwolennik Bachusa ma poważne uszkodzenia ciała. Czasami możemy spotkać się z zadziwiającym zjawiskiem, otóż osoba pijąca po niewielkiej nawet dawce alkoholu zaczyna gwałtownie się zachowywać i to w sposób niezrozumiały dla swego środowiska. Znajomi mówią czasami, że  mu odbiło. Sam delikwent często nie pamięta swoich wyczynów. Znawcy tematu określają taki stan jako upicie patologiczne.
Mamy więc już pierwszą kategorię osób, którzy pod wpływem alkoholu wykazują zaburzenia psychiczne i zachowania. Według obowiązującej w WHO klasyfikacji chorób  – ICD-10 możemy zdiagnozować następujące zaburzenia:
l   F 10.0 ostre zatrucie alkoholem
l    F 10.00 – nie powikłane
l    F 10.01 -powikłane urazem lub uszkodzeniem ciała
l    F 10.02 -z innymi powikłaniami medycznymi
l    F 10.05 -ze śpiączką
l    F 10.07 -upicie patologiczne
Z obserwacji życia alkoholowego świata możemy dalej zauważyć smutny fakt. Taki incydent alkoholowy, czasami nawet bardzo poważny w skutkach, nie przyczynia się u większości ludzi do zaprzestania picia. Nawet doświadczają czegoś w rodzaju pasowania na rycerza Bachusa. Uznanie, podziw, respekt pozostałych uczestników alkoholowych zapasów, sprawia, że Ci naznaczeni zaczynają dalej brnąć w alkoholowy świat złudzeń.  Ludzie ci należą do kategorii pijących ryzykownie.
Picie ryzykowne nie jest kategorią medyczną, ale epidemiologiczno- socjologiczną i oznacza picie alkoholu w sytuacjach zagrażających życiu i zdrowiu (np. kierowcy, młodzież, chorzy) oraz spożywanie alkoholu powyżej norm rozsądnego picia.  Wystarczyłoby czasami trochę edukacji, pokazania zagrożeń i być może część osób zawróciłaby z drogi ku uzależnieniu. Pierwsze próby wczesnego ostrzegania podejmują lekarze podstawowej opieki wyszkoleni w teście AUDIT oraz terapeuci uzależnień w izbach wytrzeźwień, Izbach Przyjęć przy szpitalach ogólnych, gdzie najczęściej trafiają ww. osoby.
Niestety znaczna część osób z pijących ryzykownie przechodzi do kategorii pijących szkodliwie F 10.1 ( według dawnej klasyfikacji nadużywanie alkoholu). Te incydenty alkoholowe związane są z powstawaniem szkód zdrowotnych (somatycznych i psychicznych) i dodatkowo można włączyć w to konflikty z prawem, nie wywiązywanie się z ról społecznych (te kategorie związane są jednak z innym systemem klasyfikacji chorób DSM IV).
Aby stwierdzić, że osoba pije szkodliwie należy odnieść się do następujących kryteriów :
1.    picie alkoholu jest przyczyną (współprzyczyną) szkód zdrowotnych, w tym upośledzenia krytycyzmu, albo zaburzeń zachowania, które może doprowadzić do niesprawności, albo mieć negatywny wpływ   na stosunki międzyludzkie.
2.    rodzaj szkody powinien być jasno definiowany w kategoriach medycznych lub psychologicznych
3.    nieprawidłowy wzorzec picia powinien występować przynajmniej przez miesiąc w okresie ostatniego roku
4.    brak wskaźników występowania innych zaburzeń psychicznych lub zachowania związanych z przyjmowaniem innych substancji psychoaktywnych.
Przy tym ostatnim kryterium mam zawsze dużo wątpliwości ponieważ występuje u wielu osób pijących inne uzależnienie mianowicie palenie tytoniu (F 17 zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu).
Moje wieloletnie obserwacje potwierdzają tezę, że palacze należą do tej grupy osób, u których szybciej i łatwiej rozwija się uzależnienie od alkoholu czy narkotyków. Ponieważ zmienia się struktura picia, kampanie edukacji trzeźwościowej także odnoszą jakiś skutek możemy spotkać coraz więcej klientów w poradniach, punktach konsultacyjnych, którzy zaniepokojeni są zbyt wielkim wpływem alkoholu na ich życie. Bardzo ważne jest dobre zdiagnozowanie wszystkich wskaźników uzależnienia po to, aby móc je wykluczyć. Czasami bardzo ważne jest ustalenie, czy nie pojawia się utrata kontroli, głód alkoholowy. Jedynym sposobem, aby to ustalić to obserwacja zachowania danej osoby podczas ustalonego okresu abstynencji. Taki kłopot w diagnozowaniu możemy mieć czasami z ludźmi młodymi, którzy uczestniczą w obyczajowym piciu swego środowiska (np. w akademiku, wojsku itp.). Odnoszę wrażenie, że jest to kolejna, bardzo liczna populacja, która wymaga naszej pomocy. Odsyłanie ich bez należytej edukacji, wsparcia w poszukiwaniu alternatywnych sposobów radzenia sobie ze stresem, presją środowiska oraz bez nauki zachowań prozdrowotnych (asertywność, relaksacja, poprawna komunikacja itp.) oznacza godzenie się na to, że spora część z nich uzależni się od alkoholu. Wtedy nie wystarczy jedynie prewencja.
Ostatnia grupa osób to osoby uzależnione od alkoholu ( według klasyfikacji ICD-10 ma oznaczenie F 10.2- zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem alkoholu).
Aby rozpoznać uzależnienie od alkoholu należy bardzo szczegółowo przeanalizować ostatni rok picia alkoholu przez naszego pacjenta i stwierdzić występowanie przynajmniej 3 z 6 objawów osiowych uzależnienia, które utrzymują się co najmniej przez miesiąc. (szczegółowa analiza jak rozpoznać uzależnienie w następnym artykule)
Podstawowe objawy uzależnienia to:
1.    silna potrzeba picia, albo kompulsywne picie alkoholu ( głód alkoholu),
2.    upośledzenie ( w rezultacie utrata)  kontrolowania zachowań związanych z piciem (rozpoczynania picia, długości trwania, ilości wypijanego alkoholu),
3.    zespół  abstynencyjny spowodowany zredukowaniem bądź przerwaniem picia oraz picie alkoholu (lub przyjmowanie substancji o podobnym działaniu) w celu złagodzenia lub usunięcia objawów abstynencyjnych,
4.    występowanie tolerancji, polegającej na przyjmowaniu coraz większy dawek alkoholu w celu wywołania efektu uzyskiwanego początkowo mniejszą dawką alkoholu,
5.    postępujące zaniedbywanie alternatywnych przyjemności lub zainteresowań z powodu picia, zwiększenie ilości czasu potrzebnego na sprawy związane z piciem,
6.    picie alkoholu mimo wiedzy o jego szkodliwości.
Jak widać są to objawy, które dość precyzyjnie pozwalają określić czy ktoś jest czy też nie jest uzależniony. Należy też pamiętać, że zbliżanie się do uzależnienia jest niedostrzegalne dla osoby pijącej. Tylko my z boku możemy pomóc określić głębokość jej problemów z alkoholem. Nie bójmy się więc demaskować rozmaite incydenty alkoholowe wśród swoich znajomych, edukować na temat uzależnienia i picia szkodliwego. Być może narazimy się na kpiny i miano nawiedzonego jednak w tej grze z alkoholem jaka toczy się na naszych oczach, mamy szansę, aby nie stać bezradnie i godzić się na niszczenie kolejnych osób z naszego otoczenia.

mgr Jacek Telesfor Kasprzak
superwizor-specjalista psychoterapii uzależnień
psycholog kliniczny